Winterswijk, het grootste knooppunt in de streek

Van 1900 tot 1930

Al met al kreeg Winterswijk in de jaren 1878-1885 spoorwegverbindingen in vijf richtingen. Op de spoorlijnen vond een omvangrijk vervoer van goederen plaats zoals steenkolen, hout, levensmiddelen en textiel. Het personenvervoer was in alle gevallen van ondergeschikt belang. Het goederenvervoer overtrof alle verwachtingen, die de NWS van haar lijnen had. Aan het eind van de 19e eeuw werden via Winterswijk jaarlijks ca. 800.000 ton goederen over de grens vervoerd, tegen 640.000 ton via Emmerich, Nijmegen en Venlo samen. Ook op de GOLS-lijnen verliep het vervoer geheel volgens verwachting. In het begin van de 20e eeuw werden het rangeerterrein en het locomotievendepot van station Winterswijk NWS sterk uitgebreid. Kort voor de eerste wereldoorlog bereikten dit knooppunt en de hoeveelheid vervoerde goederen hun maximale omvang. Er kwamen toen per etmaal circa 1000 wagens met steenkolen uit Duitsland.

Het station Winterswijk GOLS, dat zich tot dan toe met een noodgebouw had moeten behelpen, kreeg in 1908 een nieuw, stenen stationsgebouw. In die tijd liet de HIJSM dagelijks doorgaande goederentreinen rijden over de GOLS-lijn Winterswijk – Zevenaar. Deze treinen gingen dan via Arnhem, over de Betuwelijn via Geldermalsen en Dordrecht naar Rotterdam. In het begin van de 20e eeuw waren er in Winterswijk ongeveer 240 mensen bij het spoor in dienst. Daaronder was een groot aantal mensen (Duitsers en Nederlanders) die voor de Deutsche Reichsbahn Gesellschaft (DRG) werkten. Het reizigersverkeer bestond in die tijd uit een dienst van Winterswijk via Zutphen naar Amsterdam, van Winterswijk via Bocholt naar Wesel, en van Winterswijk via Borken en Gelsenkirchen naar Wanne-Eickel, waar in die tijd veel internationale treinen stopten. Op de lokaallijnen reden er treinen van Winterswijk naar Zevenaar en van Winterswijk via Neede naar Hellendoorn (de lijn Neede – Hellendoorn werd in 1910 geopend).

Particuliere exploitatie spoorwegen

In die tijd bestond er een heftige concurrentie tussen de diverse spoorwegmaatschappijen in Nederland. De strijd ging voornamelijk tussen de HIJSM en de Staatsspoorwegen (SS). Beide maatschappijen beschikten over meerdere routes om van het westen van Nederland naar Duitsland te rijden. De HIJSM bezat bijvoorbeeld lijnen van Amsterdam via Apeldoorn en Hengelo naar Bentheim; via Winterswijk naar Gelsenkirchen; en vanaf Amersfoort via Kesteren en Nijmegen naar Kleve. De SS daarentegen had lijnen vanaf Utrecht via Arnhem en Hengelo naar Gronau; van Arnhem naar Emmerich, en door Brabant via Eindhoven en Venlo naar Kaldenkirchen. Er waren dus letterlijk mogelijkheden te over. De onderlinge concurrentie leidde bij voortduring tot verlagingen van de vervoerstarieven.

Vele plaatsen in Nederland hadden meerdere stations. We noemen hier Hengelo (een station SS en GOLS), Enschede (een SS-station en twee lokaalspoorstations), Goor, Nijverdal, en Zevenaar (ook SS en GOLS). Ook in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht hadden de HIJSM en de SS hun eigen stations. In Zutphen hadden deze maatschappijen wel een gemeenschappelijk station. In Winterswijk werden, zoals vermeld, zowel de NWS- als de GOLS-lijnen door de HIJSM geexploiteerd. Van concurrentie was hier geen sprake, en een noodzaak voor twee aparte stations in Winterswijk was er dan ook niet. In 1911 kwamen er gemeenschappelijke vervoertarieven tot stand. In 1917, tijdens de kolen- en materiaalschaartste, kwamen de HIJSM en de SS zover, dat zij een verregaande belangengemeenschap aangingen. De boekhoudingen van de beide maatschappijen werden samengevoegd. Ook het rollend materieel werd samengevoegd en kreeg een nieuwe nummering. Men presenteerde zich voortaan onder de naam Nederlandsche Spoorwegen. De beide maatschappijen bleven echter naast elkaar bestaan. Pas op 1 januari 1938 werd de NV Nederlandsche Spoorwegen opgericht.

Teruggang station Winterswijk

De belangengemeenschap betekende het einde van de concurrentie bij de spoorwegen in Nederland. Voor Winterswijk hield dit allereerst een verbetering in: de lokaaltreinen naar Zevenaar, die op het station GOLS aldaar eindigden, gingen in 1918 doorrijden naar Arnhem. Het station Zevenaar GOLS werd opgeheven. In de jaren 20 begon echter ook de geleidelijke afbouw van het knooppunt Winterswijk. Dit was een sluipend proces. Hoewel men niet direct tot sluiting van spoorlijnen overging, hadden de gecombineerde spoorwegmaatschappijen geen behoefte aan een groot aantal verbindingen van bijvoorbeeld Amsterdam naar het Ruhrgebied. Gaandeweg werd de spoorlijn van Amsterdam via Arnhem naar Oberhausen de belangrijkste grensoverschrijdende spoorlijn van Nederland, zowel voor het personen- als het goederenvervoer. De NWS-lijn van Zutphen naar Gelsenkirchen had weldra een goede toekomst achter zich. De particuliere maatschappijen NWS en GOLS, werden geliquideerd. In 1928 werd het Duitse locomotievendepot in Winterswijk gesloten. In 1931 verviel het goederenverkeer van Winterswijk naar Bocholt; reizigersvervoer was hier al sinds 1918 niet meer. In 1936 verviel ook het locomotievendepot van de HIJSM te Winterswijk. Dit alles ging gepaard met een verlies van vele tientallen arbeidsplaatsen.

Lees ook de andere items:

Delen/Bewaren